Dijital Hafızada Kimler Var? Wikipedia'daki Temsil Uçurumu ve Yapay Zekâ Çağında Bilginin Geleceği
300'den fazla dilde 65 milyon makale barındıran Wikipedia'da maddelerin yalnızca yüzde 19'unun kadınlara ayrılması, yapay zekâ modellerinin beslendiği insanlık hafızasının ne kadar dengeli olduğu sorusunu gündeme taşıyor.
ENRead this story in English
İnternet çağında bir konunun, bir kültürün veya bir insanın “var sayılması” çoğu zaman dijital kayıtlarda ne kadar yer bulduğuyla ölçülüyor. The Guardian’da yayımlanan iki ayrı dosya, dijital bilgi dünyamızın bugün karşı karşıya olduğu iki kritik eşiği gözler önüne seriyor: çevrimiçi bilginin adil temsili ve yeni nesillerin teknolojiyle kurduğu ilişki.
Yazar ve yayıncı Sandi Toksvig ile Cambridge Üniversitesi araştırmacılarının yürüttüğü Mappa Mundi projesi, dünyanın en büyük ortak bilgi kaynağı olan Wikipedia’daki temsil uçurumunu mercek altına alıyor. Bugün 300’den fazla dilde yaklaşık 65 milyon makale barındıran ve her ay 15 milyardan fazla kez görüntülenen Wikipedia’daki biyografi ve içeriklerin yalnızca yüzde 19’u kadınlarla ilgili.
Ansiklopediden Yapay Zekâya Uzanan Zincir
Araştırmacılar bu dengesizliğin yalnızca geçmişin bir eksikliği olmadığını, geleceğin teknolojilerini de doğrudan şekillendirdiğini vurguluyor:
- Yapay zekânın eğitim kaynağı: Günümüzün büyük dil modelleri ve yapay zekâ asistanları, dünyayı anlamlandırmak için büyük ölçüde Wikipedia ve açık internet arşivlerinden besleniyor. Kaynakta eksik kalan toplumlar, diller ve kadın araştırmacılar, yapay zekânın ürettiği yanıtlarda da geri planda kalıyor.
- Küresel haritalama çabası: Cambridge Üniversitesi ile yürütülen çalışma, farklı ülke ve dillerdeki bilim insanları, sanatçılar ve öncü kadınların hikayelerini doğrulanmış akademik kaynaklarla dijital hafızaya kazandırmayı hedefliyor.
- Ailelerin yeni teknoloji sınırları: Aynı gün The Guardian ve Observer tarafından paylaşılan bir diğer araştırma ise ekranların diğer ucundaki değişime işaret ediyor: Pek çok ebeveyn, çocuklarının yapay zekâ sohbet botları ve sosyal medya algoritmalarıyla kurduğu kontrolsüz ilişkiye karşı yeniden basılı kitaplara, yüz yüze iletişime ve ekran sınırlarına dönmeye başlıyor.
Neden Önemli?
JEN DUME felsefesinin de temelinde yer aldığı gibi, daha fazla bilgiye erişmek dünyayı daha iyi anlamakla aynı şey değil. Dijital çağda gerçek anlayış; hem ortak bilgi kaynaklarımızın kimleri dışarıda bıraktığını sorgulamayı hem de teknolojiyi insan muhakemesinin önüne geçirmeden bilinçli kullanmayı gerektiriyor.
Kaynak: The Guardian